میز اتاق جلسه برای میزبانی از مهمانان امروز پارک چیده شده و آماده است. مسئولان پارک مقابل در ورودی اتاق ایستاده‌اند تا از مهمانان استقبال کنند. دوربین‌ها با باتری‌های شارژشده آماده‌اند، مانیتور روی صفحه نخست معرفی پارک قرار گرفته و همه‌چیز برای آغاز یک روز متفاوت مهیاست.

قرار است پارک علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر میزبان چند تن از نمایندگان مجلس شورای اسلامی باشد، دیداری که قرار نیست تنها به یک جلسه رسمی محدود شود.

ساعت ۱۰، چهار تن از نمایندگان مجلس وارد پارک می‌شوند، سیدعلی یزدی‌خواه، محمد سراج، علیرضا منادی و ابوالفضل عزیزی. دکتر مالک نادری، رئیس پارک، دکتر قریشی، معاون پارک و جمعی از مدیران و مسئولان مجموعه نیز در جلسه حضور دارند. جلسه رسمی آغاز می‌شود.

روی مانیتور، این بار تصویر کلی پارک دیده می‌شود، اما روایت دکتر نادری از جایی عقب‌تر آغاز می‌شود، از دانشگاه صنعتی امیرکبیر و ظرفیتی که در طول سال‌ها برای شکل‌گیری یک زیست‌بوم فناورانه در دل یکی از قدیمی‌ترین دانشگاه‌های صنعتی کشور ایجاد شده است. او از یک تمایز صحبت می‌کند، اینکه پارک علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر قرار نیست برای شبیه‌شدن به پارک دیگری رقابت کند. «ما قرار نیست با هیچ پارکی رقابت کنیم.» این جمله، نقطه آغاز بخشی از روایت پارک است.

به گفته دکتر نادری، ظرفیت‌هایی که دانشگاه صنعتی امیرکبیر به‌عنوان یکی از ریشه‌دارترین دانشگاه‌های صنعتی کشور در اختیار پارک قرار داده، مسیر متفاوتی را پیش روی آن گذاشته است، مسیری که بر «تمایز» و «اصالت» بنا شده و قرار است به آینده‌ای برسد که در آن، دانش دانشگاه فقط در مقاله و آزمایشگاه باقی نماند. صحبت به مأموریت پارک می‌رسد، به دو مفهوم نزدیک اما متفاوت: کارآفرینی و اشتغال‌آفرینی فاخر مطرح می‌شود. منظور از اشتغال‌آفرینی در اینجا صرفاً ایجاد یک فرصت شغلی نیست. هدف، ایجاد فضایی است که نیروهای تحصیل‌کرده بتوانند در جایگاهی متناسب با دانش و تخصص خود فعالیت کنند، جایی که شأن علمی آن‌ها حفظ شود و توان علمی‌شان برای حل مسئله‌های واقعی به کار گرفته شود.

روایت سپس به گذشته بازمی‌گردد، زمانی که مراکز نوآوری در دانشکده‌های دانشگاه شکل گرفتند. ایده این بود که نوآوری از همان جایی آغاز شود که دانش تولید می‌شود: از دل دانشکده‌ها، آزمایشگاه‌ها و گروه‌های علمی.

دکتر نادری از ناحیه نوآوری امیرکبیر نیز می‌گوید، ناحیه‌ای که موقعیت آن در مرکز تهران، ویژگی متفاوتی برایش ایجاد کرده است. وزارتخانه‌ها، شرکت‌ها، نهادهای اقتصادی و مجموعه‌های مختلف در فاصله‌ای نزدیک از دانشگاه قرار گرفته‌اند و دانشگاه صنعتی امیرکبیر می‌تواند نقش لنگرگاه این شبکه را ایفا کند.

در همین مسیر، پلتفرم «نوآپ» و اطلس ناحیه نوآوری امیرکبیر به‌عنوان ابزارهایی برای شناسایی و شبکه‌سازی بازیگران این زیست‌بوم معرفی می‌شوند. اعداد هم بخشی از تصویر را تکمیل می‌کنند.

بر اساس گزارش ارائه‌شده در جلسه، نزدیک به ۲۹۵۰ نفر در شرکت‌های فناور پارک مشغول به کار هستند. ۴۸ نفر از اعضای هیئت علمی دانشگاه نیز در شرکت‌های مستقر در پارک فعالیت دارند. میزان درآمد شرکت‌های پارک در سال ۱۴۰۳ حدود ۲۱ هزار میلیارد تومان عنوان می‌شود و درباره چشم‌انداز رشد این عدد در سال‌های آینده نیز توضیحاتی ارائه می‌شود.

اما عددها فقط مقدمه‌اند، برای دیدن آنچه واقعاً در پارک جریان دارد، باید از اتاق جلسه بیرون آمد.

ایستگاه اول، آرنیکا و مسئله‌ای فراتر از یک سمعک

نخستین مقصد بازدید، شرکت آرنیکاست، مجموعه‌ای که در حوزه سمعک فعال است.

در ابتدا صحبت از محصول و فناوری است، اما خیلی زود بحث به مسئله‌ای می‌رسد که برای یک شرکت فناور، گاهی از خود فناوری هم تعیین‌کننده‌تر است. مدیر شرکت توضیح می‌دهد که محصول داخلی آنها باید با نمونه‌هایی رقابت کند که با استفاده از سازوکارهای ارزی وارد کشور می‌شوند و در برخی موارد، قیمت تمام‌شده پایین‌تری دارند.

برای شرکتی که دانش، نیروی انسانی و تولید خود را در داخل کشور توسعه داده، این تفاوت می‌تواند معنی ساده‌ای داشته باشد: شکست در رقابتی که نقطه شروع آن برابر نیست. اینجاست که بازدید از یک شرکت فناور، به گفت‌وگویی درباره سیاست‌گذاری تبدیل می‌شود.

نمایندگان درباره ظرفیت‌های قانونی موجود برای حمایت از تولید داخلی و شرکت‌های دانش‌بنیان صحبت می‌کنند و می‌گویند موضوع را پیگیری می‌کنند.

از سمعک تا یک پیام‌رسان ایرانی

مسیر بازدید به «بله» می‌رسد. این بار فناوری نه در قالب یک تجهیز فیزیکی، بلکه در مقیاس یک زیرساخت دیجیتال دیده می‌شود. نمایندگان با ظرفیت‌های این مجموعه و تجربه توسعه یک پیام‌رسان و پلتفرم بومی آشنا می‌شوند.

صحبت‌ها در این بخش، بار دیگر یک مسئله مشترک را یادآوری می‌کند: بخشی از استقلال فناورانه کشور، از توانایی ساخت و توسعه زیرساخت‌هایی می‌آید که استفاده روزمره میلیون‌ها کاربر به آنها وابسته است.

ققنوس، وقتی دارایی شکل دیگری پیدا می‌کند

ایستگاه بعدی، ققنوس است. گفت‌وگو این بار به حوزه دارایی‌های دیجیتال و فناوری‌های مالی می‌رسد. مدیران مجموعه از محصول جدید خود که یک توکن با ارزش اعلام‌شده حدود ۲۱ میلیون دلار است سخن می‌گویند.

برای بخشی از حاضران، اینجا شاید یکی از متفاوت‌ترین بخش‌های بازدید باشد، جایی که مفهوم محصول دیگر الزاماً یک قطعه، دستگاه یا تجهیز قابل لمس نیست و می‌تواند در قالب یک دارایی دیجیتال و بر بستر فناوری شکل بگیرد. فاصله میان اقتصاد سنتی و اقتصاد آینده، در همین چند دقیقه گفت‌وگو ملموس‌تر می‌شود.

فطرس، یک ایده و یک پیشنهاد برای هم‌افزایی

در شرکت فطرس، محصول این شرکت که برپایه‌ی اولتراسونیک است معرفی می‌شود و سپس صحبت به محصول جدید مجموعه در حوزه هوشمندسازی خودرو می‌رسد.

هنوز توضیحات فنی ادامه دارد که یکی از نمایندگان به فعالیت مجموعه‌ای با موضوع مشابه در دانشگاه علم و صنعت اشاره می‌کند. پیشنهاد ساده است: چرا دو مجموعه‌ای که روی مسئله‌ای مشابه کار می‌کنند، به‌جای طی‌کردن مسیرهای موازی، با یکدیگر ارتباط نگیرند؟

شاید یکی از کارکردهای همین بازدیدها نیز همین باشد، اینکه دو نقطه از زیست‌بوم که از وجود یکدیگر بی‌خبرند، به هم متصل شوند و رقابت یا دوباره‌کاری، جایش را به همکاری بدهد.

هونام پارت انرژی، فناوری‌ای برای حفاظت از تجهیزات برقی سنگین

مسیر بعدی به هونام پارت انرژی می‌رسد، شرکتی که تجهیزاتی برای حفاظت از تجهیزات و سامانه‌های برقی تولید می‌کند. طبق توضیحات ارائه‌شده در بازدید، این مجموعه تنها تولیدکننده داخلی این تجهیز است و محصولات آن پیش از این در مجموعه‌های بزرگی از جمله سازمان صداوسیما مورد استفاده قرار گرفته‌اند و از آن مجموعه گواهی انجام کار دریافت کرده‌اند.

اینجا مسئله، شاید در نگاه اول کمتر به چشم بیاید، اما اهمیت آن زمانی آشکار می‌شود که بدانیم آسیب به یک سامانه برقی می‌تواند یک زیرساخت، مجموعه صنعتی یا شبکه حساس را با اختلال مواجه کند. گاهی فناوری قرار نیست چیزی را به حرکت درآورد، قرار است اجازه ندهد چیزی از حرکت بایستد و از کارکرد مجموعه حفاظت کند.

آخرین ایستگاه، تریتا و محصولی برای لحظه‌ای که زمان تعیین‌کننده است

آخرین مقصد بازدید، شرکت تریتاست که محصولات برای درمان زخم تولید می‌کند. درحین معرفی محصولات، محصول کلیدی خود را معرفی کردند، پودری برای کنترل خونریزی شدید معرفی می‌شود، محصولی که در شرایط اورژانسی و حتی موقعیت‌های جنگی می‌تواند کاربرد داشته باشد.

طبق توضیحات مدیران شرکت، عملکرد این محصول در آزمون‌های انجام‌شده، به‌طور قابل توجهی از برخی نمونه‌های خارجی بالاتر بوده است. این محصول توجه دکتر علیرضا منادی، رئیس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس را جلب می‌کند. حوزه محصول به زمینه تخصصی او نیز نزدیک است و گفت‌وگو با جزئیات بیشتری ادامه پیدا می‌کند. در پایان، منادی درخواست می‌کند کاتالوگ کامل محصولات تریتا در اختیارش قرار گیرد. گفت‌وگو در این شرکت نیز دوباره به همان مسئله‌ای بازمی‌گردد که در آرنیکا مطرح شده بود: رقابت تولیدکننده داخلی با کالاهای وارداتی که از مزیت‌های ارزی برخوردارند.

مسئله در دو شرکت متفاوت است، اما ریشه یکی است، اگر قرار است فناوری داخلی رشد کند، مسیر بازار نیز باید برای آن قابل طی‌کردن باشد.

بازگشت به نقطه آغاز

بازدید به پایان می‌رسد. صبح با یک میز مرتب، مانیتوری آماده و گزارشی از عملکرد پارک آغاز شده بود، اما در پایان روز، تصویر پارک دیگر فقط مجموعه‌ای از آمار و اسلایدها نیست. یک‌جا سمعکی ساخته می‌شود که برای ماندن در بازار می‌جنگد. چند قدم آن‌طرف‌تر، یک زیرساخت دیجیتال توسعه پیدا کرده است. در شرکتی دیگر، دارایی دیجیتال شکل تازه‌ای از اقتصاد را نشان می‌دهد. یک تیم روی هوشمندسازی خودرو کار می‌کند. مجموعه‌ای دیگر تجهیزی ساخته که از زیرساخت‌های برقی محافظت می‌کند و در آخرین اتاق، محصولی روی میز قرار گرفته که ممکن است در بحرانی‌ترین لحظه، چند دقیقه زمان بیشتر برای نجات یک انسان فراهم کند.

شاید تمایز یک پارک علم و فناوری را نتوان فقط با تعداد شرکت‌ها، میزان فروش یا متراژ ساختمان‌هایش توضیح داد. گاهی باید در راهروهایش قدم زد، از یک شرکت به شرکت دیگر رفت و دید که چگونه دانش برخاسته از یک دانشگاه، در شکل‌های مختلف به مسئله‌های واقعی کشور پاسخ می‌دهد. این همان جایی است که اصالت دانشگاه، به تمایز در فناوری می‌رسد، و تمایز، اگر مسیرش باز باشد، می‌تواند آینده بیافریند.