از خیابان رشت که عبور می‌کنی، ساختمان بلند با نمای سیاه‌رنگ کلاسیک بورس کالای ایران درست روبه‌روی دانشگاه صنعتی امیرکبیر ایستاده است. دو همسایه قدیمی، یکی از دل دانشگاه، پژوهش و فناوری آمده و دیگری در قلب یکی از مهم‌ترین بسترهای معاملاتی کشور ایستاده است. فاصله‌شان چند متر بیشتر نیست، اما تا امروز هرکدام مسیر خودشان را رفته‌اند. این‌بار، طبقه چهاردهم ساختمان بورس کالا قرار بود نقطه شروع یک مسیر مشترک و یک تفاهم‌نامه باشد.

در اتاق کنفرانس، دو طرف مانیتور بزرگ، پرچم پارک دانشگاه صنعتی امیرکبیر و بورس کالا کنار پرچم ایران قرار گرفته‌اند. دکتر عباس سروش، رئیس دانشگاه صنعتی امیرکبیر، دکتر مالک نادری، رئیس پارک علم و فناوری دانشگاه، دکتر قریشی، معاون پارک و مدیران بورس کالای ایران دور یک میز نشسته‌اند. موضوع جلسه روشن است:

چطور می‌شود فاصله میان یک مسئله واقعی در بازار و یک راه‌حل فناورانه در دانشگاه را کوتاه کرد؟

مسئله از بازار می‌آید

سیدجواد جهرمی، مدیرعامل بورس کالای ایران، از مقیاس بازاری گفت که دیگر نمی‌توان آن را بدون فناوری اداره کرد. از میلیون‌ها مشارکت‌کننده بازار طلا، میلیاردها دلار دارایی نگهداری‌شده در خزانه‌ها و حجم بالای معاملات روزانه تا سامانه‌هایی که باید هم‌زمان سریع‌تر، هوشمندتر و امن‌تر شوند. هوش مصنوعی، تحلیل داده، امنیت سایبری، پرداخت دیجیتال و بازطراحی سامانه‌ها دیگر برای این مجموعه موضوعات جانبی نیستند، به بخشی از مسئله اصلی تبدیل شده‌اند.

جهرمی یک نکته را روشن گفت: این تفاهم‌نامه باید به پروژه واقعی برسد. هدف‌گذاری هم مشخص شد، دست‌کم یک پروژه مشترک تا پایان سال باید به نتیجه‌ای ملموس برسد.

دانشگاه، آن سوی خیابان

دکتر مالک نادری از همان همسایگی شروع کرد، دانشگاه صنعتی امیرکبیر و بورس کالای ایران هر دو در بخش مرکزی تهران قرار گرفته‌اند، محدوده‌ای که شرکت‌ها، نهادهای اقتصادی، مراکز درمانی، وزارتخانه‌ها و مجموعه‌های مختلفی را در خود جای داده است. برای پارک، این همسایگی فقط یک ویژگی جغرافیایی نیست، بخشی از ایده «ناحیه نوآوری امیرکبیر» است.

نادری از ناحیه‌ای گفت که قرار نیست فقط مجموعه‌ای از ساختمان‌ها باشد. هدف این است که بازیگران مختلف این محدوده یکدیگر را بشناسند، ظرفیت‌هایشان دیده شود و میان مسئله‌ها و توانمندی‌ها ارتباط برقرار شود. در همین مسیر، «اطلس نوآوری امیرکبیر» برای شناسایی و ثبت بازیگران این ناحیه شکل گرفته است. حالا بورس کالا می‌تواند یکی از گره‌های مهم همین شبکه باشد.

یک مرکز، نه فقط یک اتاق

محور اصلی تفاهم‌نامه، راه‌اندازی مرکز نوآوری بورس کالای ایران است، اما قرار نیست این مرکز فقط یک فضای فیزیکی جدید باشد. ایده این است که مسائل واقعی بورس کالا وارد مرکز شوند، تیم‌ها و شرکت‌های فناور روی آن‌ها کار کنند، نمونه ساخته شود، راهکار آزموده شود و اگر جواب داد، به بازار برسد، خود بورس کالا هم می‌تواند یکی از نخستین استفاده‌کنندگان این راهکارها باشد. در کنار آن، استفاده از ظرفیت دانشجویان، اعضای هیئت علمی، شرکت‌های دانش‌بنیان، ایجاد ظرفیت‌های تحقیق‌وتوسعه، برگزاری بوت‌کمپ‌ها، دوره‌های تخصصی و هکاتون‌ها نیز بخشی از این همکاری خواهد بود.

اینجا تفاوت مهمی شکل می‌گیرد، به‌جای اینکه دانشگاه محصولی بسازد و بعد دنبال بازار بگردد، مسئله از ابتدا از مرکز بازار وارد مسیر نوآوری می‌شود.

مسئله‌های واقعی، میدان واقعی

در ادامه جلسه، فهرست مسئله‌ها طولانی‌تر شد، تجارت الکترونیک، پرداخت دیجیتال، لجستیک، امنیت سایبری، آموزش آنلاین و خرده‌فروشی محصولات بورس کالا از جمله حوزه‌هایی بودند که می‌توانند به پروژه‌های مشترک تبدیل شوند. یکی از مثال‌ها، مسئله لجستیک بود، جایی که بخشی از کانتینرها در مسیر رفت یا برگشت خالی حرکت می‌کنند. مسئله‌ای که در ظاهر به حمل‌ونقل مربوط است، اما در عمل به داده، پلتفرم، مقررات، هوشمندسازی و همکاری چند نهاد مختلف گره خورده است.

برای یک پارک علم و فناوری، چنین مسئله‌ای دقیقاً همان جایی است که فناوری معنا پیدا می‌کند، نه در یک نمونه آزمایشگاهی، بلکه در حل یک مسئله واقعی.

همکاری‌ای که نباید نیمه‌تمام بماند

دکتر عباس سروش، رئیس دانشگاه صنعتی امیرکبیر، از زاویه دیگری به موضوع نگاه کرد. او از پروژه‌های نیمه‌تمام گفت؛ از همکاری‌هایی که شروع می‌شوند اما به نتیجه نمی‌رسند. به همین دلیل، تأکید کرد که این تفاهم‌نامه باید مداومت داشته باشد و دانشکده‌هایی مانند مهندسی صنایع، مدیریت، مهندسی کامپیوتر و علوم کامپیوتر بتوانند در آن نقش واقعی ایفا کنند.

برای دکتر سروش، ارزش این همکاری زمانی مشخص می‌شود که بتواند از سطح امضا عبور کند و به یک الگوی پایدار برای ارتباط دانشگاه با صنعت و بازار تبدیل شود.